Şiir Çevirisinde Makine Kullanmak

Çağımızın teknolojisiyle de oldukça gelişen yapay zeka her alanda olduğu gibi çeviri alanında da karşımıza çıkıyor. Makine çevirisi araçları günümüzde hem çeviri sektöründe hem de insanların günlük yaşamlarında sıkça kullanılıyor. Google Translate, ChatGPT ve DeepL gibi araçlar makine çevirisi araçlarına örnek gösterilebilir. Makine çevirileri, teknik metinlerde başarılı sonuçlar elde edebiliyor olsa da edebiyat metinlerinin çevirilerinde, dilin incelikleri, kültürel derinlikleri ve yazarın niyetini doğru bir şekilde iletmek gibi konularda zorluklar barındırıyor. Yine de teknik metinlerde başarılı sonuçlar çıkaran bu çeviri araçları gün geçtikçe güven kazanmaya devam ediyor. 

Bir dilbilimci olan Philippe Humble, Emily Dickinson, Walt Whitman ve Charles Bukowski olmak üzere üç İngiliz şairin üç ayrı İngilizce şiirinin hem insan çevirmenler tarafından hem de makine aracılığıyla (Google Translate) yapılmış Portekizce çevirilerini incelemiş. Araştırmacı, makine çevirilerinin bazı beklenen hatalar içerdiği fakat gene de kabul edilebilir sonuçlar çıkardığı, ve genel olarak da makine çevirilerinin çevirmenlere cümle yapılarını anlama ve metni analiz etme gibi konularda yardımcı olacağı sonucuna varmış. Ayrıca, makinenin daha kısa cümlelerde daha başarılı sonuçlar verdiğini de belirtmiş. 

Bahsi geçen şiirler Emily Dickinson’ın "A Letter is a Joy of Earth", Walt Whitman’ın "To a Stranger" ve Charles Bukowski’nin "Sandra" adlı şiirleri. Öncelikle Dickinson’un şiirini ele alacak olursak, Google Translate’in şiirsel unsurları aktarma konusunda iyi performans gösterdiği ifade edilmiş.  

Araştırmacıya göre, Walt Whitman’ın "To a Stranger" şiirinin MÇ versiyonu Brezilyalı bir şair olan Geir Campos’un çevirisine göre bazı açılardan daha başarılı. Bunun nedeni insan çevirmenin belirsizlik içeren sözcükleri kendince yorumlaması ve sözcüğün diğer çağrışımlarını yok etmesi, makineninse aynı belirsizliği koruması. Bukowski’nin "Sandra" adlı şiirinin çevirisinde ise Google Translate’in çok anlamlı kelimelerde zorlandığı görülmüş. Kısacası, sonuçlar aslında pek de tutarlı değil. 

Makine çevirileri yakın zamanda insanlar tarafından üretilen çevirilerin yerini alacak mı? Gelecekte neler olacağını bekleyip göreceğiz ama makinenin bir şiiri yahut bizim projemiz bağlamında bir tiyatro oyununu insan çevirmen kadar iyi çevirmesi mümkün görünmüyor bana şimdilik.