ÇEVİRİ PERDESİ

  Çeviri süreci tiyatroda iki şekilde ele alınır. Bunlardan biri “Translation as performance” kavramıdır. Bu bağlamda çeviri süreci bir performanstır yahut bir sahneleme eylemidir diyebiliriz. Çevirmen çevirisini yaparken sahnedeki duygu, atmosfer ve estetik unsurları göz önünde bulundurur. Seyircinin nasıl bir deneyim yaşayacağı ön plandadır. Çeviri süreci, dil aktarımından öte seyirciye yönelik bir performans olarak ele alınır. İkincisi ise “Translation in performance” kavramı olarak karşımıza çıkar. Bu bağlamda da çeviri yalnızca performansın parçası değil, aynı zamanda çeviri sürecinin kendisi de bir performanstır diyebiliriz. Açıklamak gerekirse; oyunun çevirmeni, yönetmen, oyuncular ve dramaturglar sahnedeki performansın birer katılımcısıdır. Yani çeviri, bir ekip çalışmasıdır. Çevirmenin; yönetmenle, dramaturji uzmanıyla, oyuncularla yaptığı iş birliği ve sağladığı sinerji, metnin sahnede seyirci tarafından benimsenmesine katkı sağlar. Öte yandan tiyatro çevirisi alanınd...

  Makine çevirisi sistemlerinin akademik makalelerden haberlere, hatta sosyal medya içeriklerine kadar geniş bir yelpazede artan kullanımıyla birlikte, edebiyata uygulanması konusunda da çalışmalar yapılmaya başlandı. Fakat yine de bu türden çalışmaların sayısının sınırlı olduğunu söylemeliyiz. Bu durum edebi dilin, mecaz kullanımlar, deyimler, mizah ve ironi gibi özelliklerine bağlanabilir. Ancak, yapılan bazı çalışmalar, makine çevirisinin edebi metinlerdeki zorlukları belirleme konusundaki potansiyelini ortaya koyuyor . Bu çalışmalardan ikisine şöyle bir göz atalım.   1)   Makine çevirisi sistemlerinin güvenilirliğini olumsuz etkileyebilecek zorlukları belirlemek amacıyla iki edebi eser üzerinde bir çalışma yürütüldü. Bunlardan ilki J. K. Rowling'in Harry Potter ve Felsefe Taşı adlı romanıdır.   İkincisi ise Edgar Allan Poe'nun Kara Kedi adlı kısa öyküsüdür. Eserler İngilizceden Arapçaya çevrildi.   Çalışmadan makine çevirisi sistemlerinin yaptığı ha...

  Yazan: Zeynep Beyazgül Biliyoruz ki Türkiye’de, pek çok tiyatro eseri Türk edebiyat dizgesine çeviri yoluyla dahil olmuştur. Türkiye’de çeviri tiyatronun gelişim sürecini üçe ayırabiliriz: Tanzimat dönemi, Meşrutiyet dönemi ve Cumhuriyet dönemi. İlk olarak, Tanzimat döneminde çevirmenlerimiz dört alanda etkindiler. Bunlar, yeni edebiyatların oluşturulması, seyir geleneğinin inşası, sahne pratiklerinin aktarılması ve kültür aktarımına katkıda bulunmaktı. Çevirmenlerimiz bu dönemde Batılılaşma politikalarının en önemli aktarıcıları ve yürütücüleri rolünü üstelenmişlerdi. Meşrutiyet döneminde ise, bazı Avrupa klasikleri çevrilip sahnelenmişti. Bunlara Shakespare ve Ibsen oyunlarını örnek verebiliriz. Uyarlamalar da izleyiciye sunulmuştu. Örneğin Vefik Paşa’nın Moliere uyarlaması dönemin iyi örneklerindendi. Bu dönemde toplumsal sorunları mizahi bir yaklaşımla hicveden tiyatro türü (Fransız Vodvil) hayli revaçtaydı. Cumhuriyet döneminde, Kültür Bakanlığı ve diğer devlet kurumları...

  Yazan: Zeynep Beyazgül Bildiğiniz gibi, günümüzde bilgisayar destekli çeviri (BDÇ) hızla yayılmakta ve tercih edilmektedir. Peki BDÇ gelecekte hangi türlerde daha çok tercih edilecek? Şu an bunu söylemek için erken olsa da öncelikle makine çevirisinin teknik metinlerde başarı yüzdesinin hayli yüksek olduğunu söyleyebilirim. Google Translate, DeepL gibi pek çok makine çeviri (MÇ) araçları bulunuyor. Ayrıca bu MÇ araçları artık yapay zekâ ile de destekleniyor. Bu da çevirinin kalitesini arttırıyor. MÇ teknik çeviride hayli başarılı olsa da başarı oranı edebiyat çevirisinde aynı değildir ama bu, gelecekte bu oranın yükselmeyeceği anlamına gelmiyor. Edebiyat çevirisinde MÇ kullanımına karşı çıkan pek çok yayınevi ve çevirmen bulunuyor. Kimi çevirmen makine kullanımının çeviriyi yapan kişinin çeviri becerisini ve hayal gücünü azaltacağını düşünüyor. Ne var ki, bu duruma karşı çıkmak ve hiçbir şekilde MÇ aracı kullanmamak çeviri piyasasında farklı sorunlara yol açabilir. Örneğin, çoğu ...