Makine Edebiyat Çevirisinde İnsan Kadar İyi mi?

 

Makine çevirisi sistemlerinin akademik makalelerden haberlere, hatta sosyal medya içeriklerine kadar geniş bir yelpazede artan kullanımıyla birlikte, edebiyata uygulanması konusunda da çalışmalar yapılmaya başlandı. Fakat yine de bu türden çalışmaların sayısının sınırlı olduğunu söylemeliyiz. Bu durum edebi dilin, mecaz kullanımlar, deyimler, mizah ve ironi gibi özelliklerine bağlanabilir. Ancak, yapılan bazı çalışmalar, makine çevirisinin edebi metinlerdeki zorlukları belirleme konusundaki potansiyelini ortaya koyuyor. Bu çalışmalardan ikisine şöyle bir göz atalım.

 

1) Makine çevirisi sistemlerinin güvenilirliğini olumsuz etkileyebilecek zorlukları belirlemek amacıyla iki edebi eser üzerinde bir çalışma yürütüldü. Bunlardan ilki J. K. Rowling'in Harry Potter ve Felsefe Taşı adlı romanıdır.  İkincisi ise Edgar Allan Poe'nun Kara Kedi adlı kısa öyküsüdür. Eserler İngilizceden Arapçaya çevrildi.

 

Çalışmadan makine çevirisi sistemlerinin yaptığı hatalar şöyle özetlenmiş:

1) Bağlam ve kullanımın göz ardı edilmesi,

2) Sözdizimsel hatalar,

3) Anlamsal hatalar,

4) Sözcük düzeyinde hatalar,

5) Çevrilmemiş cümleler.

 

Makine, yüksek kalitede olmasa da temel düzeyde bir çeviri sağlamaktadır. Ancak, yukarıda bahsi geçen iki romanın makine çevirisinde ciddi kusurlar olduğu görülüyor. Buna karşılık, deyimlerin, dilbilgisinin ve konuşma dilindeki anlamların doğru çevirisi açısından en doğru çevirilerin insan müdahalesi sayesinde yapılabildiği anlaşılıyor.

Öyleyse, makine çevirisi sistemleri zamanla gelişmesine rağmen yine de makine çevirisinin Harry Potter gibi bir romanı bütünlüklü biçimde ele almasından hala çok uzağız. Bilim Kurgu ve Fantezi romanları genellikle kendilerine özgü kültürel çerçeveleri olan alternatif dünyaları tasvir ettiğinden edebiyattaki bu türler, yalnızca bir insan çevirmenin gerçekten ustalaşabileceği, dildeki nüansın en karmaşık örneklerinden bazılarını temsil eder.

 

2) Thomas Mann’ın “The Magic Mountain” adlı eseri makinede Almancadan İngilizceye çevrildi. Makine, “Einem europäisch erzogenen Chef” ifadesini “European-educated chef” olarak çevirmek yerine “Trained European chef” olarak çevirdi. Türkçeleştirirsek “Avrupa'da eğitim görmüş şef” yerine “Eğitimli Avrupalı şef” şeklinde bir çeviri sundu.

 Yani makine çevirisinde cümlenin anlamını değiştiren küçük eksikliklerin yanı sıra yanlış çevirilerle de karşı karşıya kalabileceğimizi görmüş olduk.

Daha fazla bilgi edinmek için ilgili makalelere aşağıdaki linklerden ulaşabilirsiniz:

https://www.researchgate.net/publication/342132866_The_Machine_Translation_of_Literature_Implications_for_Translation_Pedagogy

https://toppandigital.com/machine-translation-email/can-machine-translation-help-with-literary-translation/

https://community.beck.de/2022/11/21/machine-translation-systems-and-literary-translation